شود آدمى از آن بشود ( 1 ) كه حى باشد ، و منه قوله تعالى : كُلُّ نَفْسٍ ذائِقَةُ الْمَوْتِ ( 2 ) . و نفس تن و جان به يك جاى ( 3 ) باشد ، چنان كه : كُلُّ نَفْسٍ بِما كَسَبَتْ رَهِينَةٌ ( 4 ) ، و نفس شىء و ذات او و عين او يكى باشد ، و منه قولهم : فعل فلان نفسه و جاءنى ( 5 ) الآخر بنفسه ، و « نفس » به معنى انفت ( 6 ) باشد و حميّة ، چنان كه گويند : ليس لفلان نفس اى حميّة ، و انفة ( 7 ) و نفس به معنى ارادت و عزم باشد في قول الشّاعر : فنفساى نفس قالت ائت ابن بحدل تجد فرجا من كلّ عمّى تهابها و نفس تقول اجهد نجاءك لا تكن كخاضبة لم يغن يوما خضابها مردى بنزديك حسن بصرى آمد و گفت : من حج نكرده‌ام ، يك نفس مرا مىگويد حج كن ديگر نفس مىگويد زن كن . حسن گفت : نفس يكى است و ليكن تو را دو همّت است يكى مىگويد : حج كن و يكى مىگويد زن كن ، و او را حج فرمود ، و قال الممزّق العبديّ ( 8 ) : الا من لعين قد تأها حميمها و أرّقني بعد المنام همومها فباتت له نفسان شتّى همومها فنفس تعزّيها و نفس تلومها و از اقسام او چشم ( 9 ) بد كه به مردم رسد آن را نفس خوانند ( 10 ) و در خبر است كه رسول - عليه السّلام - در رقيه گفت ( 11 ) : بسم اللَّه ارقيك و اللَّه يشفيك من كلّ داء هو فيك من عين عاين و نفس نافس و حسد حاسد . ابن الأعرابى گفت : نفوس آن باشد كه مردم را به چشم بزند و اعرابى مردى را وصف كرد و گفت : كان و اللَّه حسودا كذوبا ( 12 ) نفوسا ، و قال عبد اللَّه بن قيس الرقيّات ( 13 ) : يتّقي ( 14 ) اهلها النّفوس عليها فعلى نحرها ( 15 ) الرّقى و التّميم

--> ( 1 ) . مج ، مت : شود . ( 2 ) . سورهء آل عمران ( 3 ) آيهء 185 . ( 3 ) . مج ، وز ، مت ، لت : جا . ( 4 ) . سورهء المدثر ( 74 ) آيهء 38 . ( 5 ) . اساس ، لت ، آن ، مر : جانى ، با توجه به مج و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد . ( 7 - 6 ) . اساس ، لب ، بم ، آن : انفسه ، با توجه به مج تصحيح شد . ( 8 ) . مج ، وز ، مت ، آج ، لت ، مر : الممزق العبدى . ( 9 ) . اساس بم ، آن : جسم ، با توجه به مج تصحيح شد . ( 10 ) . لت : گويند . ( 11 ) . مج ، وز ، مت ، لت ، مر : گفتى . ( 12 ) . مج ، وز ، مت و . ( 13 ) . آن : عبد اللَّه بن قيس الرقباب . ( 14 ) . آن : يبقى ، مج ، وز ، مت : تبقى . ( 15 ) . لب ، لت : بحرها .